Творчае крэда мастака

Для мастака творчасть - гэта люстэрка, якое ён накiроўвае на навакольны свет i паказвае гледачу.

Выява ў люстэрку вызначаецца яго якасцю i накiрункам. Якасць люстэрка - гэта майстэрства жывапiсца. На выбар накiрунка ўплываюць эстэтычны густ мастака, яго грамадзянская пазiцыя i творчая смаласць.

Люстэрка i выява ў iм - гэта розныя рэчы. Люстэрка толькi паказвае тое, на што яно накiравана.

Выява ў люстэрку вызначаецца тым, з якога боку да яго падысцi. Калi позiрк гледача на карцiну накiраваны з той самай кропкi, што i ў мастака, ён ўбачыць тое, што жадаў выразiць аўтар. Калi позiрк гледача на карцiну будзе накiраваны з iншага боку, ён убачыць у ёй нешта свае.

Каментар да некаторых карцiн
Мастак не з'яўляецца аўтарам тэкстаў

Любы мастацкi твор заўжды лепш успрымаецца ў кантэксце эпохi яго стварэння.

Фармiраванне творчай iндывiдуальнасцi Пятра Лук'яненкi прыпадае на канец 70-х - пачатак 80-х гадоў. Так званы застойны перыяд савецкага часу. У мастацтве дамiнiраваў прынцып сацыялiстычнага рэалiзму. Найбольш папулярнымi i эксплуатуемымi тэмамi ў жывапiсу былi iндустрыяльныя i сельскiя краявiды, партрэты перадавiкоў вытворчасцi. Мастацкае жыццё iшло мерна i манатонна.

Маладому мастаку было цесна ў гэтакiх вузкiх рамках. Ужо тады ён фармулюе свае творчыя прынцыпы, згодна з якiмi дзеля сапраўднай рэалiзацыi ў мастацтве недастаткова проста пiсаць прыгожыя карцiны. Трэба ствараць арыгiнацльныя працы, якiя даюць глебу для разважання.

Менавiта гэтая творчая канцэпцiя выражаецца мастаком у карцiне "Настальгiя".

Нацюрморт "Сняданак" выкананы ў рэалтiстычнай тэхнiцы з прапрацоўкай i лесiроўкай кожнай дробязi. Мастак паказаў, што сучасныя ўтылiтарныя прадметы масавай вытворчасцi могуць быць такiмi ж жывапiснымi, як раскошны посуд на нацюрмотах галандскiх майстроў.

Цiкава, што савецкая цэнзура ўспрыняля карцiну зусiм iнакш, як супрацьпастаўленне сацыялiстычнага i капiталiстычнага строя, i забаранiла яе выстаўляць. Што ж, чаго баялiся, тое i убачылi.

Сярод прац ранняга перыяду творчасцi мастака можна вызначыць карцiну "Праўда". На ёй выяўлены разгорнуты абрывак галоўнай савецкай газеты. Па даце i загалоўку можна вызначыць, што гэта нумар за 2 снежня 1980 года, у якiм апублiкавана шэраговая ўрадавая пастанова пра павышэнне дабрабыту савецкага народа. Зверху ляжыць стограмовы кавалак самай таннай лiвернай каўбасы, якая сiмвалiзуе этоху татальнага дэфецыту.

Мастак праводзiць арыгiнальную паралель. У савецкi час цану тавараў пiсалi алоўкам на абгортачнай бумаге. Лiчбы на палях - гэта 5 капеек, сапраўдная цана каўбасы, газеты i пастановы.

Гiсторыя карцiны

Карцiна "Мёртвы дзень" напiсана у 1981 годзе, у разгар халоднай вайны, але на жаль не страцiла актуальнасць па сёняшнi дзень..

На працягу ўсёй гiсторыi людзi былi разрознены па тэрытарыяльных, нацыянальных, рэлiгiйных, палiтычных, маёмасных, iдэалагiчных i iншых прыкметах. Гэтая разрозненасць станавiлася прычынай супрацьстаяння. Супрацьстаянне вылiвалася ў канфлiкты. Разбуралiся гарады, несла страты культура. Але канфлiкты насiлi месны характар, i жыццё працягвалася.

Мiнулае стагоддзе прынесла прынцыпова новыя змены. Супрацьстаянне прыняла глабальны характар. Тэхналогii ў сваю чаргу развiлiся настолькi, што зброя, створаная чалавецтвам, здольная яго ж i знiшчыць.

Калi глабабальны канфлiкт здарыцца, у iм ня будзе нi пераможцаў нi пераможаных. Пасля яго ўвогуле ня будзе нiкога. Ня будзе нават самаго Пасля. Калi людская недальнабачнасць прывядзе да планетарнай катастрофы, то спыняцца не толькi гадзiннiкi, але i Час.

У 1987-88 гадах была створана серыя карцiн "Памяцi ахвяр", прысвечаная трагiчным падзеям савецкай гiсторыi - перыяду масавых рэпрэсiй 30-х гадоў. У работах асэнсаваны драматызм падзей, маштабы рэпрэсiй, iх татальны характар. Мастак вобразна паказвае, што палiтычная сiстэма, заснаваная на страхе i гвалце, вядзе ў нiкуды.

Не ўсе вынаходнiцтвы чалавецтва вядуць да прагрэсу. У таталiтарных грамадствах частка людзей для прыгнёту iншых стала ствараць лагеры. Нават калi з iх вызвалiлi ўсiх зняволеных, яны не знiклi. Пакуль у грамадстве не лiквiдаваны прычыны iх узнiкнення, гэтыя жорсткiя iнструменты могуць з'явiцца iзноў.

У гэтай працы мастак паспрабаваў уявiць велiзарныя маштабы савецкiх рэпрэсiй. Кожная смерць - гэта трагедыя. Таталiтарная сiстэма пакiнула пасля сабе мiльёны ахвяр.

На першых крыжах можна ўбычыць iмёны i годы жыцця. Але большасць крыжоў безыменныя. Асуджаных прыгаворвалi да пазбаўлення волi без права лiставання, i нiхто не ведаў, дзе яны i цi жывы ўвогуле.

Брук на карцiне вядзе ў нiкуды. Абвешчаны камунiстычнай iдэалогiяй шлях да камунiзму ў рэчаiснасцi для многiх мiльёнаў апынуўся дарогай смерцi.

Звярнiце ўвагу на неба. Вецер часу разагнаў свiнцовыя аблокi. Але гэты ўрок гiсторыi трэба запомнiць назаўжды, iнакш хмары могуць згусцiцца iзноў.

Фiзiчную свабоду лёгка абмежаваць. У чалавека можна канфiскаваць маёмасць, лiшыць яго сродкаў iснавання, памясцiць у турму i нават пакараць смерцю. Але нiякая таталiтарная сiстэма не здольная забраць у асобы свабоду мыслiць i iмкнуцца быць свабодным.

Калi паглядзець на першы паверх, то чырвоны дом - гэта звычайны жылы будынак. Але на вышэйшых паверхах дом ператвараецца ў турму.

Чырвоны дом сiмвалiзуе савецкае грамадства ў перыяд 30-х гадоў. Атмасфера агульнага страху, падаўленне малейшага iншадумства, уземныя даносы, татальны кантроль i падпарадкаванне - усё гэта ператварала краiну ў агульную вялiзную турму.

У пачатку 50-х з вокнаў дома знялi краты. Але каб перабудаваць яго цалкам, спатрэбiцца яшчэ вельмi шмат часу.

Карцiна можа характэрызаваць грамадскую свядомасць мiльёнаў жыхароў постсавецiх краiн у пачатку 90-х гадоў. Прывычны спосаб жыцця i парадак рэчаў, якiя iснавалi дзесяцiгоддзямi i здавалiся непахiснымi, раптоўна знiклi. Iдэалы, каштоўнасцi i арыентыры падчас змянялiся на абсалютна супрацьлеглыя. Здавалася, что ранейшай засталася толькi шклянка - нязменная спадарожнiца чалавека ў шчасцi i смутку, у цiшы сам-насам з сабою i шумным гурце сяброў.

Карцiна "Пляж" сiмвалiзуе частку грамадства, якое знаходзiцца на пэўным этапе свайго развiцця. У фiгур на пляжы ня бачна галоў. Яны не жадаюць самастойна мыслiць. Гэтую здольнасць iм замяняюць вялiзныя вушы - жаданне слухаць i выконваць любыя загады.

Таталiтарнае грамадства як селекцыянер фармiруе пэўны тып людзей. Яно заснавана на ўзаемным кантролi. Падсочванне i даносы становяцца сутнасцю i сэнсам жыцця вiнтыкаў сiстэмы.

У цывiльным грамадстве людзi здольныя ня толькi глядзець, але i бычыць, ня толькi слухаць, але i чуць. I самае галоунае - мыслiць.

Карцiна "НАТа" можа служыць асновай фiласофскага асэнсавання паняцця прыгажосцi.

Мастак звёў разам на палатне абсалютна розныя прадметы. Гэта iлюструе тое, што прыгожымi могуць быць розныя аб'екты: прырода ва мностве яе форм, мастацкiя творы, жанчыны, пачуцii, чалавечыя стасункi. Прыгажосць - гэта тое агульнае, што звязвае сусвет i робiць яго гарманiчным.

Некаторыя элементы карцiны выкананы контурна. У цэнтры працы мастак змясцiў галаву чалавека. Тым самым паказваецца, што прыгожым з'яўляецца не толькi выява прадмета, але i яго контуры - нашы ўяуленнi пра яго. А iдэя прыгажосцi - гэта важны элемент свядомасцi, якi фармiруе асобу чалавека.

Мастак стварае карцiну на мове жывапiсу. Словамi можна пабудаваць паралельны сюжэт альбо паказаць накiрунак для ўспрыняцця карцiны. Але цi магчымы лiтаральны пераклад, i цi патрэбны ён увогуле?

Што хацеў выразiць мастак у карцiне "Ранiшняя кава"? Магчыма, сэнс твора ў тым, што жыццё парой рэзка кантрастуе з марамi i жаданнямi чалавека. Персанаж карцiны заплюшчвае вочы перад шэрасцю i штодзеннасцю, якiя яго чакаюць. Ягоная спадарожнiца марыла, што ёй будуць прыносiць каву ў ложак, але рэчаiснасць апынулася зусiм iншай, i жанчына паварочваецца ў ныкуды.

Стол, як працяг чалавека, альбо чалавек, як працяг стала. Можа быць, абрус увогуле пусты, жанчана i кава толькi ў думках персанажа карцiны.

А магчыма, мастак хацеў сказаць карцiнай нешта абсалютна iншае.